En az rastladığınız yırtıcılar onlar. Ama haklarında en çok efsane duyduğunuz da keza onlar! Esrarengiz kuşların ya da kısaca BAYKUŞların dünyasına hoşgeldiniz!

130 u aşan türüyle baykuşlar yerkürenin nerdeyse her noktasına (Kutup dairesinden Arizona Çölüne, Amazondan Ceyhana kadar düşünebildiğiniz hemen her alan) dağılmışlardır. Bu familyadaki kuşlar 15 cmden 75 cm ye kadar değişen büyüklükteki fertleriyle yırtıcıların en olağandışı üyeleridir.

Her ne kadar yırtıcı parantezi altında incelenseler de baykuşlar, gece müddetince avlanmaları ve besinlerini hızlarıyla değil de çok gelişmiş duyu sistemleriyle avlama kabiliyetleriyle diğer yırtıcılardan ayrılırlar.

Besinleri söz konusu olduğunda baykuşların favori menüsünü genelde küçük memeliler ve kemirgenler oluşturur. Tüm bunların yanına küçük kuşları orta büyüklükteki memelileri ya da böcek ve balıkları da eklersek yanılmış sayılmayız. Aslında farklılıklarını sayarken bir eksiklik de su yüzüne çıktı: Baykuşlar hem farklı avlarını, farklı yollarla, farklı zamanlarda avlıyor; hem de onları farklı bir biçimde mideye indiriyorlar! Bu karışık cümleyi Türk Dil Kurumu standartlarına indirgemek için bir örnek versem aslında hiç fena olmayacak!

Bir uludoğan gördüğünüzü farzedelim (Zaten bu nadir kuşu görme olayını da büyük bir olasılıkla farzetmekle sınırlı kalacaksınız!) Birden altından geçen bir sığırcık sürüsüne daldı ve ordan geçen onbin küsür kuştan birini bilmemkaç km hızla fırlayarak kaptı. Alçaldı, alçaldı ve telefon direğinin ucuna kondu. Pençelerindeki sığırcığı keskin gagasıyla parçaladı ve artık sığırcığı oluşturan dokular her tarafta! Büyük kısmı da doğanın sindirim sisteminde. ªimdi öykümüze şöyle yön verelim: Eymirde kıt kanaat geçinen bir Kulaklı Orman baykuşu saat 21:40 civarlarında midesinin sesini dinledi ve etrafı gözden geçiriyor. Tam karşı çamın altından sesler gelmeye başladı. “Bir orman faresi dolanıp duruyor”, diye içinden geçirdi bizim görmüş geçirmiş baykuş. Yavaşca hareketlendi, kanatlarını açtı,usul usul kanatlarını çırptı ve fare daha ne olduğunu anlayıp duyamadan pençede… Ve fare bir bütün olarak baykuşun boğazından geçiyor… Hikayemiz belki pek edebi değil ama anafikri açık, “Fareler bütün yutulunca daha lezzetli oluyo” Pardon frekanslar karışmış olmalı! Anatomik yapılarıyla, (yumuşak telekler) keskin duyma ve görme duyularıyla baykuşlar avlarını hızlarıyla değil becerileriyle elde ederler. Ne var ki başarı oranları çok yüksektir. Aslında hikaye devam etse hiç fena olmaz. Uludoğan kursağından geçen et parçalarını hissedip söyle düşündü:”Üff yine orta kalite sığıcık eti. Nerede o eski çamurcunlar, tahtalılar…Gidip kendime bir maden suyu bulsam fena olmayacak , kursaklarım bayram etsin. Fakat baykuşun böyle problemleri yok; çünkü kursak diye birşeyi yok. Tabii durum böyle olunca farenin tüyleri kemikleri nasıl atılacak..Bittabi peletle: Pelet baykuşların saptanmasında kullanılacak en önemli araçtır. Baykuşun sindirimini zorlayacak kemik tüy gibi nesneleri kusarak atmasıyla oluşan pelet, bir anlamda sık ağaç dallarıyla bütünleşmiş bu kuşları bulmamıza yarayan bir pusula görevi görür.Türkiye deki başlıca baykuş türlerine geçmeden önce bazı noktaları belirtmek de yarar var.

• Baykuşlar sanılanın aksine gündüz de görür.
  
  
• Yuvalarına yaklaşmak sadece etik açıdan değil ayrıca sağlık açısından da sakıncalıdır!

Ülkemizdeki Türler

Şimdi sırada ülkemizi bizle paylaşan baykuş türleri var.

1. İshakkuşu: Ülkemizin en küçük baykuş türü olup (19 cm) böcekle beslenir. Kışın güneye yolculuk eden bu tür park bahçelik alanlarda geniş yapraklı ağaçlı bölgelerde yaşar.
   
   
2. Küçük ishakkuşu : Aslında bu türü ishak kuşundan ayırabilirseniz bravoyu haketmiş sayılırsınız. GD Anadolu da yaşayan bu tür, ishakkuşundan 1-2 cm büyükçedir, bazen küçük kuşlara da saldırır ve kukumavdan görünüş olarak tek farkı yan duruş da kukumavdan daha sarı görünen kanat çizgisi ve önden bakıldığında dik değil de paralel görünen kısa çizgili tüylerdir.
   
   
3. Kukumav (23-25cm): Ülkemizin her yerinde ( Karadeniz sahil şeridinde daha az olmak koşuluyla) özellikle kumluk taşlık harabe bölgelerde, köy evi, baca ve elektrik trafolarında bulunurlar. Başlarındaki kulak tüyleri farkedilemediğinden kelaj görünürler. Gece gündüz aktif olup yem arar; kuş,böcek ve sürüngenleri tercih ederler. Naçizane deneyimlerim seslerinin bebek ağlamasıyla kedi miyavlaması arasında olduğunu gösteriyor.
   
   
4. Kulaklı orman baykuşu:(31-36 cm) Eymire gidip de onları görmemek mümkün mü! Kış aylarında gruplar oluşturup ağaçlarda tüneyen bu tür, tehlike,kamuflaj ve alarm anında kulak tüylerini havaya diker. Açık alanları gören ağaçlı bölgeleri kendilerine üs seçerler ve kullanılmış eski yuvaları kullanırlar.
   
   
5. Kır baykuşu (34-40): Açık kırlarda yaşar . Yerde yuva yaparlar ve de gündüz de aktiftirler. İngilizceleri short eared owl dur ancak boyutları long eared türünden büyüktür.Tüyleri sırtında kahverengi üzerine beyaz benekli , alt bölümler soluk. Eşler arasında kulaklı da olduğu gibi yine fark yok.
   
   
6. Peçeli Baykuş (33-38 cm): Peçe tüyleri çok belirigin olup tüy rengi beyazdan açık kahveye kadar varyasyon gösterebilir. Bu özellikleri onların en fotojenik baykuş türü olmalarını sağlamıştır.Ansiklopedilerde avlanan baykuş resimlerinden bir çoğu peçelilere aittir. Gözleri oyuncak ayılarınki gibi siyah bir nokta olarak görünür. Kırsal evlerin üst katları , az ağaçlı araziler favori yerleridir.Hazır yuvaları kabul ettiğine dair kayıtlar vardır.Yüz şekli tipiktir.
   
   
7. Alaca Baykuş (37-43 cm):Yapraklı ve karışık ormanlarda yaşar.Yıllanmış meşeler onun için iyi bir yapı özelliği taşır. İnsanla barışık yaşar.Gövde tuyleri enine ve boyuna cizgilerle alacalanmıştır.
   
   
8. Balık Baykuşu (50-58 cm): Eğer nesli tükenmemiş ise ülkemizin en nadir raslanabilen kuş türüdür. Bir zamanlar Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin yakınlarındaki yarı ağaçlık arazide ürediği belirlenen bu tür, kaya başlarından gözetlediği balık ve su canlılarıyla beslenir. Bazen alçaktan su üstünde arama yaptığı da olur. Kayıtlara fazla geçemediğinden tahminler vasıtasıyla taksonomiye girmiştir. Örneğin tam tanımlanmış bir ötüş şekli yoktur.
   
   
9. Puhu (60-75 cm): Baykuşlar aleminin kesin hakimidir. Harbi delikanlıdır. Sanılanın aksine Aynalıdan önce erkekliğin kitabını yazmışsa da Televolelere uyum gösteremediğinden şöhreti azalmıştır!Kendisinden büyük avlara (küçük bir geyik!) bile saldırır.Bir oturuşta bir kuzuyu mideye indirebilir. Bölgesinde yırtıcıya tahamülü yoktur. Rahatlıkla çakır,doğan hatta kartallarla dalaşabilir. Kayalık taşlık arazi ve sık ormanların olgun yaşlı ağaçlarını yuva için seçer. Yuvalarına ulaşmak pek mümkün değildir. Heybetli vücudunu alarm durumunda gösterime girdirir. Turuncu irisleri , iri vücutları, haşmetli duruşlarıyla şah kartal ve kara akbabayla kuşlar aleminin (en azından Türkiye aleminin!) en oturaklı üyeleridir. Martılar, kirpiler, sıçanlar, orman horozları menüsünün nadide seçenekleridir. Bazen şehirlere girdiği olur. ( bkz Ekşioğlu Süleyman,Trabzon; Demirci İkbal,Erzincan) Bir gözlemci puhu görüp de tanımlayamıyorsa mesleği bırakma zamanı gelmiştir.
   
   
10. Tüm bu türlerin yanında ülkemizde çeşitli kaynaklar Kuzey Doğu Anadolu da ve bazı korunmuş yerlerde (Kızılcahamam vs.) Paçalı baykuşun yaşadığını anlatmaktadır.
    Barbaros Demirci

kaynak: hayvanlar.us

Baykuş

Kargalar herkes tarafından tanınan ve genelde saygı ile anılmayan kuşlardır.

Bakın karga var. Hangi tür?
Aman! Karga işte.


Çok tipik bir konuşma olan bu tarz, kuş gözlemcileri arasında pek itibar görmez. Özellikle kargalara özel ilgi duyan kuş gözlemcileri arasında. Çünkü kargalar denen bu özel hayvanlardan Türkiye’de tam 10 değişik tür bulunmaktadır. Bu on taneden sekiz tanesi Türkiye’de düzenli olarak görülürken iki tanesinin yalnızca bir kaç kaydı bulunmaktadır: köknar kargası ve çöl kuzgunu. Bu iki türden bu metinde bahsedilmemiştir.

Kuşlar dünyasının en zeki hayvanları olduğunu gönül rahatlığı ile ileri sürebileceğim kargalar hakkında, içinde zeka parıltıları bulunan bir çok hikaye duyabilirsiniz. Hele bir kaç yıl gözlem yapmış bir grup kuş gözlemcisi arasına düşmüşseniz hikayeler bitmez. Ankaralılar saksağanın yırtıcıları nasıl kovaladığını anlatırken İstanbullulardan da leş kargasının marifetlerini dinlersiniz.

Zaman zaman yırtıcı kuşlarla karıştırılan kargalar pek güzel ötemeseler de aslında ötücü kuşlardır. Yapacağınız detaylı gözlemler bu hayvanların keyiflerinin yerinde olduğu zamanlara denk gelirse, nasıl ötmeye çalıştıklarını siz de izleyebilirsiniz.

Kargaları yazmamın nedeni sizlerin de bundan sonra gördüğünüz kargalara sadece karga dememeniz ve biraz uğraşıp türleri ayırt etmeye çalışmanız isteğim.

Peki kimdir bu kargalar? Şimdi onları tür tür tanıyalım.



Alakarga – Garrulus Glandarius – Jay

Kargalar arasında saksağanla beraber en az kargaya benzeyen türdür. Kanatlarındaki mavi ve beyaz bölgeler kanat uçlarındaki ve kuyruğundaki siyah bölgelerle kontrast oluşturur. Sonbahar ayları dışında ağaçlık bölgelerin dışına pek çıkmayan alakarga bu dönemde oldukça sık gözükür. Meşe palamutlarının bulunup gömüldüğü bu dönemde alakargaları görmek çok kolaydır. Türkiye’de altı yedi değişik alt türü bulunan alakarganın besinini böcekler, meyveler, yumurtalar ve zaman zaman da diğer kuşların yavruları oluşturur. Genelde çok utangaç olan alakarganın sesi oldukça gürültücüdür.


Saksağan – Pica pica – Magpie

Vücudu tamamen siyah ve beyaz renklerin harika formasyonundan oluşan saksağan Türkiye’nin bir çok yerine dağılmış durumdadır. Ağaçların bulunduğu açık arazilerde ve vadilerde yaşamayı tercih eden saksağan sık ve dik ormanlarda genellikle gözükmez. Uzun kuyruğu ve düzensiz kanat çırpışı ile ayırt edilmesi oldukça kolaydır. Genelde hemen her şeyi yiyebilen saksağan bölgesinde bulduğu parlak cisimleri yuvasına götürmek için almayı ihmal etmez. Yuvasını bir de çatı ekleyerek sağlamlaştırdığı için her yerde ayırt etmek olanaklıdır. Saksağanların elektrik direklerine de yuva yaptıkları bilinmektedir.


Sarı gagalı dağ kargası – Pyrrhocorax graculus – Alpine chough

Dağlardaki kayalıklarda üreyen bu kargayı çok yakın akrabası olan kırmızı gagalı dağ kargasından ayırt etmek bir çok durumda zor olabilmektedir. Akrabasına göre kısa gagalı, ince kanatlı, kısa parmaklı, uzun kuyruklu olan sarı gagalı dağ kargasının kuyruğunun ucu da daha yuvarlaktır. Koloniler halinde yüksek bölgelerdeki kayalıklarda üreyen bu tür aynı zamanda akrabası gibi çok sosyal ve oyuncudur. Özellikle süzülme konusunda uzman olan bu hayvanlar inanılmaz akrobatik hareketler sergilerler. Türkiye’de Toroslar ve Kaçkarların yanı sıra Denizli bölgesinde de ürediği tahmin edilmektedir. Kışın daha alçak bölgelerde de gözükür.


Kırmızı Gagalı Dağ Kargası – Pyrrhocorax pyrrhocorax – Chough

Bir çok yönden sarı gagalı akrabasına benzeyen bu tür akrabasından biraz daha iricedir. kırmızı gagasıyla kolayca ayırt edilebilmesine rağmen gençlerde görülen turuncu gaga zaman zaman ayırt etmeyi güçleştirir. Kışın koloniler halinde alçak bölgelere de inen kırmızı gagalı dağ kargası üreme habitatı (yaşam alanı) olarak sarı gagalı ile çok benzeşir. Toroslar, Kaçkarlar ve Güney Doğu Anadolu türün ürediği bölgelerdir. Van Gölü çevresindeki dağlarda 4400 metrede ürediği görülmüştür.

Küçük Karga – Corvus monedula – Jackdaw

Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinin sahil kısımları dışında hemen her yerde bulunur. Kargalar ailesindeki en küçük türlerden biridir. Bir çok habitatta bulunabilir. Üremek için ağaç delikleri, kayalıklar, büyük binalar ve büyük taşların aralarını seçer. Şehirlerde de görülür. Ensesindeki ve yanaklarındaki grimsi açıklıkla ve açık renk gözleriyle diğer kargalardan ayrılır. Uçarken çok belli olmayan parmakları ve hızlı kanat çırpışı önemli noktalardır. Seside diğer kargalardan farklı olan küçük karganın karıştırıldığı türlerin başında Orta Anadoluda beraber görüldüğü ekin kargası gelir.

Ekin Kargası – Corvus frugilegus – Rook

Adından da anlaşılacağı gibi ekinlerle arası iyi olan bu türün en ayırt edici özelliği uzun, güçlü ve gri renkli gagası ile gaganın kafayla birleştiği yerdeki griliktir. Diğer kargalardan dış görünüş olarak bir farkı da kafasının yuvarlak değil sivri olmasıdır. Uçarken parmakları kolayca belli olan ekin kargasını küçük kargadan ayırt etmek zaman zaman güç olabilmektedir. Gagadaki siyahlığın görülmediği genç bireylerin tanımlanması güçlük doğurabilir. Orta ve Doğu Anadolu türün düzenli olarak görüldüğü bölgelerdir. Üremek için bozkır ve ekili alan yakınlarındaki ağaçları seçer ve kalabalık sayılardan oluşan koloniler kurar.


Leş Kargası – Corvus corone cornix – Hooded Crow

İstanbulluların yakından tanıdığı leş kargasının ayırt edilmesi vücudunda bulunan gri bölge sayesinde oldukça kolaydır. Ekin kargasıyla aynı boyda olan leş kargasının gagası ekin kargasınınkine benzemez. Diğer kargalar gibi koloni yapmayan leş kargalarını aileler halinde görmek mümkündür. Ankara’da çok az rastlanan bu tür Orta Anadolu bozkırlarında ve Akdeniz kıyılarında zaman zaman görülmez.


Kuzgun – Corvus Corax – Raven

Kargaların en zekisi ve kuşçular arasında en meşhur ve popüler olanıdır. İri vücudu, iri gagası, büyük kanatları, baklava şeklindeki kuyruğu tanınmasında önemli rol oynar. Genelde dağlık bölgelerde yaşamayı seçen kuzgun uygun olduğu taktirde hemen her yerde görülebilir. İnsanlardan uzak durmayı tercih eden bu kuş koloniler halinde yaşamayı çok fazla tercih etmez. Yalnızca, üremeyen gençlerin koloniler halinde gezdikleri bilinmektedir.

Bahtiyar Kurt

kaynak: hayvanlar.us

Kargalar

Kuşlarda ön ekstremiteler kanat haline dönüşmüştür. Bunun için özel bir yapı gösterirler. Humerus nispeten kısa olup daha uzun olan kolda radius ve ulna kemikleri bulunur. Carpus kemiklerinden radiale ve ulnare kalmıştır. Metacarpus’lar 3 tanedir, bunlardan birisi kısa ikisi uzundur. Ergin kuşlarda bu üç kemik birleşmiştir. Dördüncü ve beşinci parmaklar körelmiş, yalnız üçüncü parmak kalmıştır. Baş parmak ile üçüncü parmak birer parçalı, ikinci parmak ise 2-3 parçalıdır. Ön ekstremiteler kanat halini aldığından, esas görevleri kuşların uçmasını temin etmektir. Bunun için kanatların gövdeye sağlam bağlanması gereklidir. Bu bağlantıyı temin için kuşlarda lades kemiği(furcula) evrimleşmiştir. Ayrıca kas uçlarının bağlanması için göğüs kemiğinin ön kısmı bir çıkıntı (karina) meydana getirir. Uçma özelliğini kaybeden kuşlarda karina yoktur. Uçma tüyleri ve örtü tüylerinden meydana gelen kanatlar, istirahat esnasında vücut yanlarında katlanmış olarak dururlar.

Arka ekstremiteler yürüme bacakları halindedir. Üst bacakta femur ile diz eklemi, kas ve karın tüyleri tarafından örtülü olduğundan dıştan görülmez. Alt bacakta tibia kemiği, tibiale ve fibulare ile birleşerek tibiotarsus’u meydana getirmiştir. Fibula körelmiştir. Tibiotarsus’tan sonra uzun bir kemik daha gelir, buna tarsometatarsus denir; bu kemik tarsalia ile ortadaki üç metatarsusun birleşmesinden meydana gelmiştir. Tarsometatarsus’un alt ucundaki çıkıntılara parmaklar eklenmiştir. Bu çıkıntılara ikinci, üçüncü, dördüncü parmaklar bağlanırlar. Birinci parmağı olan kuşlarda bu parmak, tarsometatarsus’un iç kenarında yer alan küçük metatarsus’a eklenmiştir. Beşinci ayak parmağı kaybolmuştur. Kuşlarda parmak sayıları genellikle 3-4 olmasına karşın deve kuşlarında 2’dir. Birinci parmak 2, ikinci parmak 3, üçüncü parmak 4, dördüncü parmak ise 5 parçalıdır. Parmaklar bazen öne veya arkaya dönebilirler,böyle parmaklara döner (reversibl) parmaklar denir. Kuşların yürümeye yarayan arka ekstremiteleri, hareket tarzlarına göre başlıca şu tiplere ayrılır:

A- Yürüme bacakaları,

B- Bataklık ve su içinde yürümeye yarayan bacaklar,

C- Yüzme bacakları.

Bu üç grup bacaklarda kendiş aralarında değişik tiplere ayrılırlar.

microsoft-com:office:office" />

1. Yürüme Bacakları : Bu ayak tipinde genellikle tibiotarsus, intertarsal ekleme kadar tüylüdür. Yürüme bacaklarının değişik tipleri sırayla şunlardır:
   
   
   
   
   
   1. Koşucu ayaklar: Bu tipte arka parmak bulunmaz. Önde üç veya iki parmak bulunur.
      
      
   2. Adımlayıcı ayaklar: Parmakların üçü önde biri arkaya dönüktür. Orta ve dış parmaklar orta kısımlarına kadar birleşmiştir.
      
      
   3. Sıçrayıcı ayaklar: Üç parmak önde, biri ise arkaya dönüktür. Orta ve dış parmaklar yalnız diplerinde birbiriyle birleşmiştir.
      
      
   4. Eşinici ayaklar: Parmakların üçü önde, biri arkaya dönüktür. Öteki parmaklardan daha uzun olan orta parmak eşinmeye elverişlidir.
      
      
   5. Yakalayıcı ayaklar: Tırnakları sivri ve kıvrık olup, birinci ve ikinci tırnakları en uzundur. Parmaklardan birinci ve ikincisi diğerlerinden daha uzundur.
      
      
   6. Tırmanıcı ayaklar: Parmakların ikisi öne ikisi arkaya dönüktür.
      
      
   7. Tutunucu ayaklar: Dört parmakta öne dönüktür.
      
      
   8. Döner parmaklı ayaklar: Öne dönük olan 3 parmaktan dıştaki istenildiği zaman arkaya dönebilir.
      
      
   9. Yarık ayaklar: Öne dönük olan 3 parmak diplere kadar serbesttir.
   
   
   
2. Bataklık ve Su İçinde Yürümeye Yarayan Bacaklar: Bu tipte tibiotarsus tamamen veya kısmen tüysüzdür. 3 değişik şekli mevcuttur.
   
   
   
   
   
   1. Tek bağlı ayaklar: Orta ve dış parmaklar bir deri vasıtasıyla birbirine birleşiktir.
      
      
   2. Çift bağlı ayaklar: Öndeki parmaklar, dip kısımlarındaki bir deri vasıtasıyla birleşiktir.
      
      
   3. Boğumlu ayaklar: Parmakların etrafındaki deri boğumludur.
   
   
   
3. Yüzme Bacakları: Bu ayakların başlıca tipleri şunlardır;
   
   
   
   
   
   1. Ayrık perdeli ayaklar: Parmaklarbirbiriyle yapışık değildir. Her parmak ayrı bir deri ile çevrilmiştir.
      
      
   2. Tam perdeli ayaklar: Öne dönük üç parmak arasında parmak uçlarına kadar uzanan bir deri bulunur.
      
      
   3. Yarık perdeli ayaklar: Öne dönük 3 parmak arasındaki deri parmak uçlarına kadar devam etmeyip parmak ortalarında biter.
      
      
   4. Kürek ayaklar: Öne dönük arka parmak da dahil olmak üzere, bütün parmaklar arasında bir deri mevcuttur.

kaynak: hayvanlar.us

Kuşlarda Ekstremiteler

Antarktika da uzun kutup gecesi, günesin ufuktan yükselmesiyle biter ve altı ay sürecek gündüz baslar. Çok geçmeden smokinlerini giymiş penguen sürüleri ,kısa bacakları üzerinde hoplayarak ilerlemeye baslar. Önlerinde yürümeleri gereken yüzlerce kilometre buzlu yol vardır. Ve onlar 1 adımda yalnızca 10 cm ilerleyebilir. Ama dakikada 120 adim atarlar. Yürümekten yorulunca da beyaz göğüsleri üzerine yatıp bacaklarını bir kürek gibi kullanarak kızakla kayar gibi yol alırlar. Hedeflerine varınca bir çukur kazarlar. Çevresine tastan bir duvarcık çevirirler. Ve çukurun içine girerek beklemeye başlarlar. Bekledikleri şudur : Güneşin kendilerine erkek yada dişi olduklarını bildirmesi. O zamana kadar cinsiyetlerinden haberleri yoktur. Güneş ışığı , cinsiyet bezlerini harekete geçirir. Ve hormonlardan biri daha fazla salgılanmaya başlar Cinsiyetlerinin ne olduğunu ancak o zaman anlarlar. Eğer dişiyse çukurda kalır, ama erkekse yapacak çok işi vardır. Penguen geleneklerine göre , gagasına bir taş alarak törenle dişinin önüne koyar. Oralarda tas çok nadir olduğundan bundan daha mükemmel bir düğün hediyesi yoktur. şayet dişi taşı kaldırır ve eğilip kalkarsa erkek, dişiyi tavlamıştır .Fakat tas olduğu yerde kalırsa erkek penguen başka bir kız arar. Bazen iki erkeğin ayni dişiye göz koydukları olur. Bu durumda taşları bir kenara bırakıp birbirlerinin üzerine atılırlar. Kanatlarıyla birbirlerine dakikada tam 200 tokat atarlar. Arada durup dinlenme kuralı da olan dövüş, taraflardan biri yorulup çekilinceye dek sürer. Bu dövüşlerde yaşamını yitiren olmamıştır. Erkeklerle dişi birbirini bulduktan sonra yorulmak bilmeden tas biriktirme isine başlarlar. İşin kolayını seçen penguenler komşularının tas kümelerinden tas çalarlar. Yakalanınca da kendilerini savunmaya gerek görmeden cezalarını çekerler. Güneş ışınları penguenleri daha çok ısıtmaya başlayınca aşk oyunları baslar. Bazı çiftler saatlerce karşılıklı olarak eğilip kalkarlar. Bazıları ise başlarını sağa sola dondurup kendilerini beğendirmeye çalışırlar.

Dişi, yumurtladıktan sonra yuvadan ayrılamaz. Çünkü iri martılar, yumurta ve yavrular için büyük bir tehlikedir. Kuluçka suresince anne ve baba yemek bile yemezler. Ancak yavrular çıktıktan sonra baba penguen balık tutmaya gidebilir. Yürüyemeyecek duruma gelene kadar midesini doldurur. Yuvada gagasını ardına kadar açarak yavruları besler. Yavrular on dört günlük olunca çocuk bahçesine gönderilirler. 20 kadar nine ve dede penguen burada 120 ciftin yavrularının bakımını üslenmişlerdir. Anne ve baba penguenler yiyecek bulurlar ve ayrım yapmaksızın tüm yavruları beslerler.

Yüzmek penguenlerin en büyük zevklerinden biridir. Penguenler yüzmeyi bu denli sevseler de hiçbiri denize ilk giren olmak istemez. Yüzlercesi kıyıya toplanır kanat çırparak birbirlerini suya itmeye çalışırlar. Bu kaygının nedeni fok balıklarıdır. Yavru penguenler yeterince büyüyünce yüzme dersleri almaya başlarlar. Bu is yine nine ve dedelere düşer. Bir suru yavruyu yanlarına alarak deniz kenarına oturur ve yüzme sanatının inceliklerini bir bir öğretirler. Mart ayı gelinceye kadar yüzmeyi, dalmayı, balık tutmayı, yürümeyi kısacası bir penguenin bilmesi gereken her şeyi öğrenmiş olurlar.

Çok geçmeden Antarktika yazı sona erer. Kışın gelişiyle penguenlerin cinsel güdüleri de söner. Artık penguenler için kışı geçirecekleri yerlere yürüme zamanı gelmiştir. Yüz binlerce penguenden oluşmuş suru, gürültüyle yol aldıkça, arkada bıraktıkları kıyı altı aylığına sessizliğe ve karanlığa gömülür.

kaynak: hayvanlar.us

Penguenler

Çoğumuzun Nils ve Uçan Kaz’ın masalını önce büyüklerimizden dinlemiş, sonra onu çocuklarımıza okumuş ve bu anlarda Nilsinkine bir macera yaşamayı düşlemişizdir. İyice küçülerek kaz Mortonun sırtında uzaklara, görmediğimiz diyarlara yolculuk etmek ve yeni coğrafyalar keşfetmek..

Kazlar iri ve sürücül ve göçmen kuşlar olduğundan bu masalda başrolü oynayan kuş olmaya hak kazanmışlardır. Diğer taraftan insanlar tarafından da başarıyla evcilleştirilmiş ve uzun yıllar bir arada yaşamışlardır. Daha küçük bir çocukken tıpkı Nils gibi, köyde iri kazların sırtına tırmandığımızı hatırlıyorum, bizi üzerlerinden atmak için hızla koşmaya başlarlardı, öyle ki birazdan havalanacaklarını düşünürdüm. Daha da büyüyüp onları kucaklayacak duruma geldiğimizde kazlarımızı yüksekçe bir tepeden göğe bıraktığımızı da anımsıyorum, kimin kazı daha uzağa uçarsa, onun kazandığı bir oyun oynardık. Tıpkı masallardaki gibi gerçeküstü anılar haline geldi bunlar günümüzün doğaya yabancı makineleşmiş dünyasında.

Oysa masallar gerçek olabilir, düşgücü ve yaratıcılık insanın bunu başarmasını sağlar, tıpkı Jul Verne’in Denizler Altında Yirmibin Fersah masalından yola çıkarak denizaltıların icad edildiği gibi. Fransız çevreci Christian Mullec, nesli tehdit altında olan Küçük Sakarca Kazlarının (Anser erythropus) güvenle göç edebilmeleri için onlarla birlikte İsviçre’den, Sibirya’ya kadar uçmaktadır. Kazlar sürü lideri olarak kabul ettikleri Mullecin peşini bırakmayarak onu güvenli bir rota üzerinden üreme alanlarına kadar izlemektedirler. Peki bir insan kaz sürüsü içinde bu güveni nasıl sağlayabilir?

Bu sorunun yanıtını kazlarla ilgili çalışmaları sonucunda Nobel ödülü kazanan Avustralya’lı bilim adamı Konrad Lorenz vermiştir. Lorenz, karşılaştırmalı hayvan davranış bilimi anlamına gelen “etoloji”nin kurucusu olarak kabul edilir ve yumurtadan yeni çıkan bir kaz veya ördek yavrusunun, genetik olarak duymaya programlandığı ‘anne’ (vak-vak gibi) sesini çıkaran ‘kişiyi’ (bu sesi kim çıkarırsa çıkarsın) anne olarak kabul ettiğini ve onu izlediğini keşfetmiştir. (Bu olaya bilim dilinde “imprinting” denmektedir.) Nitekim ‘LePeuple Migrateur’ orijinal isimli ve Türkçe’de Kuşlar-Kanatlı Uygarlık olarak bilinen filmde göç sırasında çok yakından çekimi yapılan kazlarda aynı yöntemle yetiştirilmiş ve bu sayede önlerinde mini bir pervaneli araç içinde uçan annelerinin! elinde tuttuğu kameranın önünde uçmuşlardır. microsoft-com:office:office" />

Göç eden yaban kazları havada uçarken “V” harfi şeklinde bir form alırlar. Bunun nedeni “V” şeklinde uçulduğunda, uçan her kazın arkasındaki kuşlar için onları kaldıran bir hava koridoru yaratmasıdır, kazlar birbirlerinin kanat çırpışları sonucu ortaya çıkan hava koridorunu kullanarak zorlu ve binlerce kilometreye ulaşan uçuş menzillerini daha az enerji harcayarak kat edebilmektedirler. Uçuş sırasında kazlardan yorulanlar gurubun en arkasına geçer ve öndeki kuşların kanat çırpmaları sonucu oluşan koridorun kaldırma güçünden yararlanırlar yine bu esnada tıpkı askerlerin koşu sırasında türküler söylediği gibi, kazlar da uçuş temposunu sağlayan ve birbirlerini motive eden çığlıklar atarlar.

Göç sırasında binlerce kilometre yol alan kaz sürüleri arasında en yüksekten uçanlar ise Çubuklu kazlardır (Anser indicus). Bu kuşlar Hindistan’a ulaşmak için Himalayaları aşmak zorundadırlar ve bu yüzden 8000m yüksekliğe ulaşabilirler.

Kazlar arasında bir başka davranış da guruptaki bir birey zayıf düşer ya da bir avcı tarafından vurulup uçamayacak duruma gelirse; düşen kuşa yardım etmek üzere gruptan en az iki kazın
ayrılıp hasta/yaralı kaza katılmasıdır. Tekrar
uçabilene ( ya da eğer ölürse, ölümüne kadar ) yaralı kuşla birlikte kalır ve onu
asla terk etmezler. Daha sonra kendilerine başka bir kaz grubu
bulurlar, hiçbir kaz grubu, kendilerine bu şekilde katılmak isteyen kazları
reddetmez. Kazlar arasındaki sosyal dayanışmanın bir başka örneği ise gözcü kollarıdır. Kaz sürüsü gece konaklamak üzere konduğu sulak alanlardan otlamak üzere gidecekleri çayırlara gitmek üzere havalanmadan önce ikili guruplar halinde gözcüler kullanırlar, gözcüler sulak alanın etrafında uçarak kolaçan eder ve sürünün insan faaliyetinin en az bulunduğu, en risksiz olan bölgeden havalanmasını sağlarlar.

Kazların çifleşme sırasında eş seçimine çok dikkat ederler. Bazı evcil ve yabani kazlar tek eşliliği tercih ederken, diğerleri genellikle 1 erkek ve 2-4 dişiden oluşan gruplar halinde yaşarlar. Dişi sayısı bazen 5’e kadar çıkabilir. Erkek ve dişi bir kez başarılı bir şekilde çiftleşirlerse birbirlerini kabul ederler. Kazların çoğu sabah erken saatlerde yumurtlarlar. Dişiler yuvaya 4-6 ve nadiren 8 yumurta bırakırlar. Civcivler 27-29 günde yumurtadan çıkarlar ve ancak 8 haftada bağımsız hale gelirler. Bazı ağır cüsseli ırkların suda daha iyi çiftleştikleri belirlenmiştir, fakat kazlar kuru zeminde de başarılı bir şekilde çiftleşebilirler.

Ülkemizde görülebilecek kazları, gri kazlar (anser) ve siyah kazlar (branta) olarak iki guruba ayırabiliriz. Türkiye’de yaşayan en büyük yaban kazı olan Boz Kaz (Anser anser) yaklaşık 90cm boyundadır ve kanat genişliği 180 santimi bulabilir. Bu türün dışında kışlamak üzere kuzeyden ülkemizi ziyaret edenler göçmen türlerdir ve ancak bu göçmen türlerle beraber uçarsanız başka diyarlara gitme şansınız olabilir. Masalların gerçeğe dönüştürmenin imkansız olmadığını unutmayın . Lorenz’e Nobeli kazandıran çalışmalar, bizim ülkemiz dahil herhangi bir kentte de yapılabilir. Bu süerçte eksik olan kaz veya ördek değil, sadece bakış açısıdır.

Serhan Oksay

kaynak: hayvanlar.us

Kazlar

Bugün; dünyada bilinen hayvan türlerinin yaklaşık 2/3ni Arthropoda (eklembacaklılar) şubesi oluşturmaktadır. Artropodlar, dünyada yaşayan hayvanlar içinde tür bakımından olduğu gibi, birey sayısı bakımından da en zengin grubu oluşturur. Ayrıca, hayvanlar aleminde en fazla tür çeşitliliğine sahip böcekler (Classis: Insecta) de bu grupta yer almaktadır.

Eklembacaklılar şubesinde yer alan Arachnida sınıfı, geniş bir spektruma sahip olup Örümcek (Araneae), Akrep (Scorpionida), Kamçılı akrep (Uropygi), Silindir örümcek (Solifugae), Kamçılı örümcek (Amblypygi), Ot biçen (Opilionida), Akar (Acarina), Yalancı akrep (Pseudoscorpionida), Kırbaçlı örümcek (Palpigradi), Kamçılı akrep (Uropygi), Kırbaçlı akrep (Schzomida) ve Ricinulei gibi çok sayıda farklı grupların birleşmesiyle oluşur ve Araknitler (Classis: Arachnida) olarak adlandırılırlar.

Örümcekler her türlü habitat ve ekosistemde yaşayabilmektedir. Dünya üzerinde çok geniş bir yayılış alanına sahip olan örümcekler, kutuplardan kıta içlerine, deniz yüzeyinden 5000 m’ye ulaşan yükseltilere kadar yayılabilmektedir. Bunların çoğu karada, pek azı kıyılarda ya da tatlı suların yüzeyinde ve içinde yaşarlar. Genellikle bahçelerde, duvar üzerinde, saçak altında ağ gererek yaşayan hayvanlardır. Günümüzde örümcekler, karasal ekosistemlerde yaşayan başta böcekler olmak üzere birçok artropodların etkili predatörü olarak tanımlanmaktadır.

microsoft-com:office:office" />

MORFOLOJİ

Prosoma ve opistosoma olarak iki kısma ayrılan vücut; pedisel denilen yapı ile birbirine bağlanmıştır. Prosoma bölgesinde yer alan ilk çift ekstremite keliserler olup bunların bağlandığı kısımda bir çift zehir bezi yer alır. Bezlere bağlı zehir kanalı keliserlerden, bunların ucunda bulunan ve sokma iğnesi olarak kullanılan kıskaçlara açılır. Zehir avın felç edilerek daha kolay yenmesini sağlar. İkinci ekstremiteler altı parçalı pedipalplerdir. Bunlardan sonra 7 parçalı dört çift yürüme bacakları yer alır. Bu segmentler kaideden uca doğru koksa, trohanter, femur, patella, tibia, metatarsus ve tarsus yer alır. Başın ön kısmında genellikle 8 (bazen 6) adet göz, iki veya 3 sıraya dizilmiş olabilir. Opistosoma farklı büyüklüklerde olmasına rağmen sistematikte önemli bir kriter sayılmaz. Dorsal kısımda kalp ya da yaprak şeklinde “folium” yer alır. Opistosomanın arka ucunda anüs, hemen altında ise üç çift ağ memeleri yer alır. Memelerden farklı yapılardan ağ çıkar ve bu değişiklik familyalara göre farklılık gösterir. Opistosomanın ventralinde, ön orta kısımda genital delik yer alır. Bundan başka solunum açıklığı olan boru trake stigmaları da örü memeciklerinin ön orta bölgesinde yer almıştır.

Fenoloji

Yumurtadan çıkan bir örümcek yavrusu, birkaç gün dişi örümcek tarafından bakıldıktan sonra yuvadan ayrılır ve belirli bir yere ağını kurduktan sonra burada yaşar. Bu da örümceklerin ergin hale geçmeden ağ örebilme kabiliyetinde olduğunu göstermektedir. Örümcekler ayrı eşeylidir. Erkeklerde opistosomanın her iki tarafında uzanan tüp şeklinde bir çift testis bulunur. Bu testisler epigastik çöküntünün arkasında tek bir eşeysel delikle dışarıya açılır. Erkeklerde kavuşma organı pedipalpuslardır. Dişi üreme sisteminde ise ovaryumlar, opistosomanın karın tarafından arkaya uzamış iki torba şeklindedir.

Örümceklerde eşeysel dimorfizim görülür. Genellikle erkek dişiden küçüktür. Çiftleşme meydana gelmeden önce bir çok davranış gösteren türlerde kimyasal algılama ve dokunma organları iyi gelişmiştir. Cezbetme amacıyla salgılanan bu maddelere feromon denir. Bir defada 300-3000 yumurta bırakabilirler. Yumurtalar kokon içerisinde bazılarında anneye bağlı olarak taşınır. Yavrular ilk deri değiştirmeye kadar kokon içerisinde kalır. Yavrular kokondan çıktıktan sonra erginlere benzerler ve dolayısıyla larva devresi görülmez.

Bir yavru örümcek ergin oluncaya kadar 6-8 kez gömlek değiştirir. Örümcekler yılın belli periyotlarında erginleşirler. Bu durum genellikle ilkbahar aylarında başlayıp sonbahara kadar sürmektedir. Bazı türler ise tüm yıl boyunca erginleşebilmektedir. Genel olarak Mayıs ve Haziran aylarında erginleşirler. Örümceklerde ömür uzunluğu 1-2 hatta 10 yıl sürebilmektedir. Uzun yaşayan örümcekler daha çok tropikal alanlarda yayılış göstermektedir.

Genital yapı

Örümcekler gelişme durumlarına göre Orthognatha ve Labidognatha olmak üzere iki alttakıma ayrılırlar. Orthognatlar ilkel yapılı olup tropikal ve çöl ekosistemlerinde yaşarlar. Gelişmiş örümceklerin içinde yer aldığı Labidognat örümcekler ise genital organlarının kompleks olup olmamasına göre Haplojin ve Entelejin örümcekler olarak iki gruba ayrılır. Genellikle altı gözlü olan Hoplojinlerde basit bir palp ve epijin bulunurken Entelejin örümceklerde ise palp ve epijin, ekstra kitinsi yapılar ile daha kompleks bir durum oluşturup tam bir kilit-anahtar özelliği kazanır. Erkek ve dişilerde opistosomanın ön orta kısmında akciğerlerin hemen gerisinde enine uzanan genital bir delik vardır. Erkek örümceklerde pedipalpler ampül şeklinde çiftleşme organı olarak görev yapar. Ayrıca femur, patella veya tibia ile pedipalpuslar uç kısmından öne doğru “apofiz” adı verilen kalınlık ve uzunluğu değişen bir uzantı yaparlar.

FİZYOLOJİ

Beslenme ve Sindirim

Çoğu polifag olan örümceklerin besinini, diğer hayvanların ve özellikle böceklerin vücudundan emilen özsuları oluşturmaktadır. Sindirim sistemi ağızla başlar, bunu kısa bir farinks izler. Daha sonra emici mide ve orta barsak (gerçek mide) gelir. Orta barsakta keseler halinde kör barsaklar yer almaktadır. İnce barsak, opistosoma bölgesinde birkaç küçük kanalla karaciğere birleştiği yerde genişler ve sonra ince, düz bir boru halinde devam eder. Arka uca yakın bir yerde yeniden genişleyerek bir kese oluşturur ve anüsle dışarı açılır. Barsak opistosoma bölgesinde büyük sindirim bezleri ve karaciğerle sarılır.

Solunum

Solunum trakelerle ve kitap akciğerlerle yapılır. Kitap akciğerler genellikle iki kese halinde olup her birinde 15-20 tane yaprak şeklinde ve üzerinde ince damarlar bulunan lameller vardır. Dışarıya açılan deliklerden hava girer ve bu yolla kan temizlenir. Ayrıca trakeler de bulunabilmesine rağmen, böceklerde olduğu gibi vücudun bütün kısımlarında dallanma göstermezler. Özellikle opistosomaya yayılmışlardır.

Sinir

Sinir sistemi baş bölgesinde bulunan bir beyin (iki loblu bir ganglion) ile göğüs bölgesinde bulunan bir ganglion kümesi (subözefagial ganglion) ve bunlardan çıkan sinirlerden oluşmaktadır. Pedipalpuslarda ve yürüme bacakları üzerinde duygu kılları bulunmasına rağmen başlıca duyu organları gözler olarak kabul edilir. Genellikle büyüklükleri ve duruş biçimleri türden türe göre değişen sekiz tane göz bulunur. Örümcekler, objeleri ancak 10-15 cm uzaklıktan net olarak görebilirler.

Dolaşım

Dolaşım sistemi, opistosomanın dorsal bölgesinde üç veya dört ostiumlu kalp ile, atar ve toplar damarlar, bir seri vücut boşluğu veya sinüslerden oluşmuştur. Kalp, kastan yapılmış kontraktil bir tüp biçiminde olup perikardium denilen bir kılıf içinde bulunur. Kalpten perikardium boşluğuna ostium adı verilen üç veya dört çift delik açılır. Kalpten arkaya doğru bir atardamar uzanır, öne doğru bir aort açılır. Aorta kollara ayrılarak prosomadaki doku ve organlara gider. Renksiz olan örümcek kanında amoeboid hücreler bulunmaktadır. Vücut boşluklarını dolaşan kan, kitapsı akciğerlere giderek temizlenir; buradan toplar damarlarla perikardiuma gelir ve en sonunda ostiumlardan geçerek tekrar kalbe döner.

Boşaltım

Boşaltım organı olarak, ince barsağa açılan malpighi tüpleri ile dördüncü yürüme bacağının kaidesinden dışarı açılan iki koksal bez bulunur. Koksal bezlerin bazen köreldikleri görülmüştür. Bu nedenle bunların açıklıklarını bulmak oldukça güçtür. Koksal bezler, tatlı su istakozunda bulunan anten bezleri ile homolog organlardır. Bunlar annelidlerin nefridyumlarına benzeseler de nefrostomları ve kanalları içinde kirpik yoktur.

GENEL ÖZELLİKLER

Kamuflaj, Taklit ve Mimikri

Örümceklerin değişen çevre koşullarına karşı yaptıkları adaptasyonlarından (uyma) daha etkili olan ve onları düşmanlarına karşı koruyan başka adaptasyonları da vardır. Bu koruyucu hareketler, basit kamuflaj renklerini kullanmaktan, taklit içeren kompleks davranışlara kadar uzanmaktadır. Çoğu örümcekler ölü (donuk) renge sahip olup çevrelerinde fazla dikkat çekmezler. Aksine çok belirgin yeşil renklerde olan Micrommata virescens veya Araniella cucurbitina türleri, yaprak üzerinde yaşadıkları için, bunları doğal ortamlarında seçebilmek oldukça zordur. Örümcekler yere düştüğünde çoğu kez bacaklarını vücuduna doğru çeker ve Katalepsi denen “ölüyü oynama” davranışını sergiler. Aynı zamanda, düşmandan korunma amaçlı olarak yapılan bu davranış; sadece örümceklerin taklit etmeleriyle değil böceklerin de örümcekleri taklit etmeleri yönüyle oldukça ilginçtir. Örneğin; bazı meyve sinekleri (Rhagoletis, Zonosemata) kanatlarında bazı zıplayan örümceklerin (Salticid, Phidippus) bacaklarını andıran belirgin koyu çizgiler taşırlar. Dolayısıyla kanatlarını kaldırıp indirdiklerinde hareket eden bir örümcek izlenimi verirler.

Kışlama

Örümcek faunasının %85’i kışı toprakta özellikle de soğuğa karşı iyi bir yalıtkan olan yaprak döküntüsünün içinde geçirir. Bu süre boyunca örümceklerin çoğunda, bacaklar vücuda sarılmış ve görünen vücut yüzeyi minimuma düşmüş durumdadır. Yaprak döküntülerinin altındaki mikrohabitat örümceği sadece aşırı sıcaklık değişimlerinden değil aynı zamanda kuraklıktan da korur. Ilıman bölgelerdeki “kışın-aktif” örümcekler, özellikle soğuğa karşı dirençli olmasalar da, diğer örümceklere nazaran çok düşük sıcaklıklarda daha aktiftirler. -4°C’nin altında diğer örümcekler gibi sabit dururlar ve -7°C’nin altında ölürler. Kışı pasif şekilde atlatan örümcekler soğuğa karşı daha dirençlidirler. Çoğu bahçe örümceği (Araneus sp.) korumasız yerlerde bile-20°C’ye dayanabilir. Örümceklerin bu soğuğa, nasıl dayanabildikleri ise henüz net olarak açıklanamamıştır. Fakat örümcek hemolenfinde antifiriz görevi gören gliserol varlığı ve oranının kış aylarında, yaza göre çok daha yüksek olması bu konuyu aydınlatmada bir giriş noktası oluşturmaktadır. Ancak bu konuda da bazı çıkmazlar dikkat çekmektedir.

Adaptasyon

Örümcekler soğuk, nemlilik, su baskını ve yiyecek sıkıntısı gibi olumsuz durumlara karşı çeşitli adaptasyonlar geliştirmişlerdir. Kışı aktif olarak geçiren örümcekler üzerine günümüzde kış ekolojisi ve bu hayvanların soğuğa karşı dirençleri araştırılmaktadır. Örümcekler uygun mikrohabitatlara sığınarak soğuğa karşı dirençlerini artırırlar. Metabolik oranlarını düşürür ve hazırlanırlar.

Zehir ve Özellikleri

Bütün örümceklerde bulunan zehir bezleri keliser içlerinde yer alır ve uçtaki kanca ile ava enjekte edilir. Zehirleri neurotoksik etkide olup solunum organlarında felçlere yol açar. Ölüm olayları genellikle çocuklarda ve solunum yetmezliğinde meydana gelir. Ilıman bölgede yayılış gösteren örümcekler az zehirli olup, insan için öldürücü bir etkiye sahip değildir. Ancak tropikal bölgelerde yaşayanlar çok zehirli olup insan için ciddi tehlikelere yol açabilir. İnsanlar için öldürücü etkiye sahip olan örümcekler çoğunlukla Araneidae, Agelenidae, Argiopidae, Clubionidae, Eresidae, Loxoscelidae, Lycosidae, Theridiidae familyalarına bağlı türlerdir. Tarantulalar büyük örümcekler olmalarına rağmen genel olarak düşünüldüğünden daha az tehlikelidirler.

ZEHİRLENMELER

Yeterli miktarda alındığında, vucudun kimyasal ve fizyolojik düzenine etki ederek, sonuçta ölüme yol açan maddelere toksin yada zehir denilir. Yeteri miktarda verildiğinde, zehir gibi davranabilecek bir kimyasal maddenin dokularda yol açtığı hasarın klinik belirtilerine de zehirlenme denilir.

Zehirin etkisi dozuna ve alınış şekline bağlı olarak değişebilir. Zehirlenmede, zehirli maddenin molekül ağırlığı, proteinlere bağlanabilme gibi özellikleri ve de etkili olacakları yapıların özellikleri önemlidir.

Zehirler, öncelikle merkezi sinir sistemine etki ederler. Bu etkiye bağlı olarak, zehirli maddenin özelliğine göre vucudun diğer sistemlerini bloke edebilirler.

Akut zehirlenmelerde, irritabilite artışı, titreme, hallusinasyon ve koma görülebilir. Kronik zehirlenmede, organlarda duyu kayıpları gibi sinir sistemi üzerinde çeşitli bozukluklar ortaya çıkabilir.

Zehirlenmeler üç yolla gerçekleşebilir:

1. Ağız yolu ile; Gıda zehirlenmeleri, ilaçlarla olan zehirlenmeler, kimyasa maddeler ile zehirlenmeler, alkol zehirlenmeleri.

2. Solunum yolu ile; Karbonmonoksit ve diğer zehirli gazlar ile olan zehirlenmeler.

3. Deri yolu ile; Zehirli gazların teması ile olan zehirlenmeler, böcek öldürücü ilaçların neden olduğu zehirlenmeler, yılan, akrep, örümcek ve diğer zehirli hayvanların sokmasıyla meydana gelen zehirlenmeler.

Akut zehirlenmelerin ilk yardım ve tedavisinde, zehirlenen kişinin, zehiri ne zaman, ne miktarda ve ne şekilde alındığının bilinmesi hayati öneme sahiptir.

Örümcek Sokması

Örümcek türlerinde, keliserlerinin kaide kısmında büyük zehir bezleri bulunur. Bu sebeble bilinen 20.000 örümcek türünün hemen hemen hepsi zehirlidir. Bu bezler bir kanalla keliserlerin son segmentinden dışarı açılır. Hayvan, avını ısırdığında uç segment ava batar ve zehrini ava boşaltır. Zehrin ava akıtılmasında bezlerin çevresindeki kaslar etkilidirler.

Çok az örümcek türü insan için tehlike oluşturur. Çünkü, etkili zehirlere sahip olan türlerin birçoğunun zehir dişleri insan derisine etki edemeyecek kadar kısa ve kırılgandır. Fakat çocuklar için ölümcül olabilirler.

G.Amerika’da yaşayan Phoneutria cinsi örümcekler bilinen en güçlü nörotik zehire sahiptir ve insanlar için büyük tehlike oluşturular. Kara dul olarak bilinen Lactrodectus cinsine ait örümcekler de kas sinir iletimini bloke eden peptid yapıdaki zehirleriyle bir diğer zehirli grubu oluştururlar. Kahverengi örümcekler olarak adlandırılan Loxoceles cinsi örümcekler ve Argyronetidae familyasına ait su örümcekleride oldukca zehirli diğer türlerdir.

Örümcek zehirlerinin hemen hemen hepsi nörotoksiktir. Bu zehirler sinir sistemine etki eder ve bağlantılı olarak kas kasılmaları ortaya çıkar ve sonuçta ölüm meydana gelebilir.

Genel kanının aksine, küçük örümcekler büyük örümceklere göre daha güçlü zehirlere sahiptirler. Tarantulalar sanıldıkları kadar zehirli türler değildirler.

Belirtiler

Sokulan yerde şiddetli bir ağrı, yanma, şişme, kızarıklık ve karıncalanma meydana gelir. Sokulan bülgede iki adet diş izi görülebilir. Zehirlenen bireyin karın, göğüs, omuz ve sırt kısmında şiddetli kramplar meydana gelir. Görülebilecek diğer semptomlar, baş ağrısı, baş dönmesi, kaşıntı, titreme, göz kapağında şişme, bulantı ve kusma, özellikle ayaklarda uyuşmalardır. Örümcek sokmalarında, özellikle çocuklarda solunum yetmezliği sebebiyle ölümler meydana gelebilir. Ortaya çıkabilecek diğer bir önemli sorunda kangrendir.

İlk Yardım

Öncelikle ısrılan bölgenin hemen yukarısı, bir ip yada bezle, dolaşımı yavaşlatmak amacıyla sıkılır. Isırılan bölge su ve sabunla iyice yıkanmalıdır. Daha sonra bölgeye beze sarılı buz parçaları veya ıslatılmış bir bezle soğuk uygulanır. Özellikle çocuklarda enfeksiyonu önlemek amacıyla ısırılan kısma antibiyotik krem sürülülür. Aynı amaçla amonyak veya permanganat, karbonat eriği yada sirke kullanılabilir. Acıyı azalmak amcıyla asetominofen verilebilir. Daha sonra hasta, zehrin etkisine bağlı olarak gerekebilecek daha ileri tadaviler için acilen bir sağlık kuruluşuna götürülmelidir.

Ağ

Tüm örümcekler, türler arası farklılıkları yansıtacak şekillerde ipliğimsi ağ üretebilme yeteneğine sahiptirler. Bu nedenle sınıflandırmada kullanılan önemli bir kriterdir. Örümcekler ağlarını iki dal arasına, dal ile yapraklar arasına, çalı aralarına, yerdeki otsu bitki aralarına, toprak keseklerine, taş altlarına, evlerde duvarlara, bodrum katlarına örerler. Çok çeşitli şekillere sahip olan ağlar genellikle tekerlek gibi iç bükey çadır, dış bükey çadır, huni, düzensiz ve sık balıkçı ağlarını andırırlar. Örümceklerde ağlar, bir yayılma aracı olarak da kullanılır. Örümceklerin ürettikleri ipek, fibrion denilen yapısal bir proteindir. Opistosomanın son kısmında bulunan ağ memelerinden sıvı halde çıkan ipek hava ile temas edince yapışkan iplikçiklere dönüşür. Bu nedenle, havada uçan ufak bir böcek ağa dokunur dokunmaz yapışır.

Kur yapma

Örümcekler birbirleriyle iletişim kurmaları için çeşitli yollar geliştirmişlerdir. Kur yaparken, mekanik, kimyasal veya görsel işaretler önemli rol oynamaktadır. Özellikle ağ kenarından geçen titreşimler gibi çeşitli mekanik sinyalleri sezen, algılayan reseptörler de önemlidir. Ağ örümcekleri tarafından titreşimle yayılan sinyallerin bu türe özgü oldukları ve çiftleşme için yeterli oldukları kuvvetli bir ihtimaldir. Gezgin örümcekler de kur yapma döneminde titreşen sinyaller yaymaktadır. Titreşimlerini toprak veya yaprak gibi katı bir nesne aracılığıyla veya havada ses olarak aktarabilirler.

Ses çıkarma

Böceklerde olduğu gibi, örümceklerde ses çıkarırlarken esas olarak bacak veya karın gibi vücut kısımlarını kullanarak trompet gümletme sesi, stridülasyon organları kullanılarak bir eğeye sürtülen metal sesi, karın ve bacaklar titretilerek ses çıkarılır.

Kur döneminde erkek kurt örümceklerinin gösterdiği davranışlara dişiler de aynı şekilde karşılık verdiklerinden bu vücut kısımlarının iletişimdeki fonksiyonları açıktır. Bu durum stridülasyon için oldukça karışıktır. Stridulasyon’da kullanılan organlar yapısal olarak iyi tanımlanmıştır. Fakat bunlara bağlı iletişim fonksiyonları net değildir. Ama ağ örümceği Steatoda bipunctata üzerinde yapılan incelemeler stridülasyonun hem kur yapma döneminde hem de şiddetli karşılaşmalarda kullanıldığını göstermiştir. S. bipunctata’larda sadece yetişkin erkek bireyler stridulasyon organlarını kullanırlar. Bunlar prosoma üzerinde, opisthosomaya yerleştirilmiş sırt sırta gelen (1 mm²) güçlü keskin uçlardan oluşurlar.

Zirai Mücadele

Tarımsal ekosistemlerdeki predatörlerin avlarının büyük bir kesimini Collembola, Diptera ve Afidler gibi yumuşak vücut yapılı böcekler oluşturmaktadır. Tarımsal ekosistemlerde örümceklerin bulunduğu iki katman vardır: Toprak yüzey zonu ve vejetasyon zonu. Her bir zonda farklı örümcek grupları yer alır. Zirai alanlara uygulanan bazı pestisidlerin örümcek populasyonlarında önemli kayıplara neden olmaktadır. Pestisitler, kültür bitkilerine zarar veren böcekler kadar predatörü olan örümceklerin de yok olmasına sebep olmaktadır. Kültürel ve kimyasal tekniklerin dikkatli seçimi ile örümceklerin tarımsal ortamlardaki etkinliğini korumak ve daha da arttırmak gereklidir.

Düşmanları

Omurgalılar içinde balıklar, iki yaşamlılar, sürüngenler, kuşlar ve özellikle kemiriciler içinde bir çok düşmanları vardır. Birçok balık, özellikle alabalık, su yüzeyine gelir ve örümcekleri avlayabilir. İki yaşamlılar arasında kara kurbağaların en çok örümceklerle beslendikleri tahmin edilmektedir. Sürüngenlerin de besin listesinde örümceklerin yer aldığı bilinir, fakat genel olarak sürüngenlerin örümcek nüfusu üzerinde çok az bir etkiye sahip oldukları düşünülmektedir. Örümceklerin düşmanlarından sadece bir kaçı memelidir. Örümcekler, örneğin köstebek, kirpi gibi böcekçil memeli besinlerinin % 1-2sini oluşturur. Yarasalar da örümceklerle beslenir. Örümceklerin asıl düşmanları kendileridir. Bazı türler diğer örümcek türleri üzerinden beslenirler. Kannibalist canlılar olduklarından, tür içinde doğal bir dengeleme söz konusudur.

Dr. M. İsmail VAROL

kaynak: hayvanlar.us

Örümcekler

Papağanlarda Tüy Yolma

PAPAÐANLARDA TÜY YOLMA Eğer bir papağan tüy yolmaya başlamışsa bunun bir çok nedeni olabilir ve her zaman kesin tedavisi olmaya da bilir bu durumun. Yolma durumunda ki bir papağan için maalesef ideal ve sabit her zaman kullanılacak bir çözüm zor zira hepsinin kendine göre ayrı ayrı yapısı var burada yapılabilecek olan ise daha önceki yaşanmış tecrübeler de göz önünde bulundurup çözüm aramak olur. Tüy yolmaya yol açan Genel Nedenler: tekil olarak bakılması (yani yanında uygun arkadaşı veya eşi olamadan beslenme) yanlış yada hatalı beslenme şekli yanlış ortam bakımı = az ve/veya aşırı gün ışığı altında bakım , çok dar alanda bakım, gün içinde sınırlı veya hiç imkan verilemeyen meşguliyetler (oyuncaklar veya aksesuarlar) , düzensiz ve sistemsiz gün akışı (ilgilenilen saatler,uyku düzeni gibi) , yanlış ııs yanı aşırı düşük veya aşırı yüksek ısı değişimleri, çok düşük olan ortam nem oranı vitamin eksikliği rahatsızlık (herhangi iç organlardan veya başka bir kaynakdan dolayı hastalık olması) kuluçka döneminde yanlış veya eksik yuva malzemesi olması tüy yolmada neden hastalık mıdır yoksa değimlidir elbette ki uzman bir veterinerin görüşü alınıp kontrolünden sonra kesinleştirilecek bir konudur.yanlış ortam bakımı ile ilgili olarak da mevcut olanı iyice irdelemek gerekir yani “hep bu şartlarda yaşardı” diyip kestirip atmak yapılacak olan en yanlış işlemdir. Ortam nemini öğrenmenin en güzel yolu da buna uygun olarak oda içi (yada yaşadığı ortam içinde) uygun bir alet ile ölçüm yapmaktır. Bir çok papağanda tüy yolma cinsel erginliğe ulaştığında yanında ona cevap verecek uygun bir eşi yoksa başlar yanında bir eş varsa ve başlamışsa da demek ki bu yanına konulan eş anlaşabileceği ve beklentilerine cevap verecek kriterlerde değil maalesef. Aslında kati olarak söylenilen de hangi tür olursa olsun papağanların zaten tek olarak beslenilmemesi gerektiğidir. Şimdi şayet yaşadığı ortam ve beslenme şartları uygunsa,doktor kontrolünden geçip sağlıklı olduğu herhangi bir hastalığı olmadığı kesnleştirilmişse ve papağanınız kendisine uygun olan bir eş/arkadaşla beraber bakılıyorsa ve kendisini kuluçka/yumurtlama devresi dışında da hala yoluyorsa belki aşağıda verilecek olan tavsiyelerle BELKİ bu sorunu atlatabilirsiniz. · günlük yemin yanı sıra verilen çerezler (fındık,ceviz,badem gibi9 buna ek olarak da düzenli meyve ve sebze ikramları yapılmalı. İlk başta bunları kabul etmemesi ya da yememesi sorun olup sizi yıldırmasın sürekli olarak değişik ve çeşitli meyve ve sebzeyi deneyin eninde sonunda sizin papağanınızın da severek yiyeceği bir tane çıkacaktır arasından. · 2 haftalık kur şeklinde uygulanacak tüy gelişimini kuvvetlendirici bir preparat olan NEKTON-BIO · Sonrasında yine bir 2 hafta cildin güçlenmesi ve dinlendirilmesi açısından uygulanacak olan preparat ORANGE AMYNİN · Yine bir 2 hafta bu seferde bünyeye alınan vitaminlerin güçlendirilip faydalı hale getirilmesini sağlayan preparat NEKTON-S Bu uygulamalar esnasında papağanı haftada en az 3 kere spreylemelisiniz (banyo ihtiyacını gidermek açısından) sürekli gözlem altında tutmanız da çok önemli normal halinden herhangi bir değişim var mı diye örneğin sık tekrarlayan ishal hali yada kusma hali gibi böyle veya benzeri bir değişimde hemen bu verilen uygulamanın kesilmesi gerekir zaten. Şayet herhangi bir farklılık ve sorun yaşanmamışsa verine uygulamaya rahatlıkla devam edebilirisiniz ve ilk yapılan 6 haftalık kur da çok belirgin bir düzelme olmadı ise ve papağanınızda bu uygulamadan bahsedildiği şekilde bir rahatsızlık belirtisi göstermedi ise o zaman aynı uygulamayı 2 hafta ara verip tekrarlamak da fayda var. Hatta buna ek olarak da toplam 6 hafta süren bu uygulamanın bütününde verebileceğiniz bir püreyi de eklemek iyi olur (NEKTON-LORİ VE ETİMEK bununda içeriğinde zaten ihtiyaç duyulan tüm beslenme ekipmanları mevcuttur) YALNIZ BAŞTAN SÖYLEMEK GEREKİR Kİ BU UYGULAMADA SONUÇ TAM OLARAK POZİTİF OLACAK DİYE BİR DURUM OLMADIÐI GİBİ BİRDE PAPAÐANIN BUNA BÜNYE OLARAK NASIL TEPKİ VERECEÐİDE BİLİNMEMEMKTE YANİ BUNDAN SEBEP BU UYGULAMADA DİKKAT VE GÖZLEMDE ÇOK ÖNEMLİ BİR KONU. Bu uygulamada papağanınız alımda sorun yaratmadı ve rahatça yapıldıysa ve 2 haftalık bir ara verilip tekrarlanması halinde de hiçbir değişiklik gözlemlenmediyse o zaman üzülerek şu sonuca varmak lazım ki; Tüy yolma esansında papağanın bünyeye verdiği tahribat o kadar büyük ki onarılamıyor ya da tüy yolma alışkanlığı papağanda o kadar yerleşmiş ki bundan vazgeçirmenin bir imkanı yok Kaynak: http://www.papageien-aue.de/rupfen.html Editör: Şebnem Ergin

kaynak: hayvanlar.us

Yeni bir papağan almaya karar verdiniz. Öncelikle şunu çok iyi bilmeliyiz: Uzun bir birlikteliğin başındasınız. Bu nedenle papağan sahibi olmanın olumlu ve olumsuz yönlerini çok iyi irdelemeniz gerekir. Hala daha papağan benim için uygun bir canlı diyorsanız, aşağıda belirtilen kurallara dikkat ederek, sağlıklı bir papağan sahibi olabilirsiniz.
Sağlıklı bir papağan çevresi ile ilgilidir. Bakışları canlıdır. Arada tüylerini gagasıyla düzeltir. Genelde hareketlidir. Dinlenme sürecinde ise tüyleri hafif kabarık, tek ayak üzerinde tünemiş pozisyondadır. Sesli uyaranlara cevap verir. Hasta papağanlar ise çevresi ile ilgisiz, tüyleri kabarık, iki ayak üzerinde tünemiş ve uyaranlara ilgisizdir.
Tüyler parlak, yolunmamış, canlı ve düzgün olmalıdır. Başında yer yer tüysüz alanlar ve vücudundaki düzgün sıralı tüyler arasında, bodur tüyler bulunmamalıdır. Tüylerin görünüşü birçok hastalık açısından önemli bir göstergedir.
Burun delikleri normal genişlikte, eşit boyda ve temiz olmalıdır. Tıkanıklık ve akıntı bulunmamalıdır.
Sağlıklı bir kuşun nefes almasına dikkat edildiğinde; soluk aralıkları eşit, düzenli ve zorlamasızdır. Solunumu, kuyruk hareketlerinin takibi ile yapılabilir. Problemli durumlarda, göğüs kafesi ve kuyruk, soluk alıp vermede normalin üzerinde hareketlidir.
Beslenme durumunun değerlendirilmesinde kilo kaybının olup olmadığı sağlıklı görünüm yanında, göğüs kafesi çevresindeki kısım elle yoklanıp kaburgala

Papağan Sahibi Olurken Dikkat Edilmesi Gerekenler